اسد الله معطوفى
146
سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )
6 - اشكانيان مردگان خود را هم در خاك ، هم درون تابوت و هم در گوردخمههاى سنگى مدفون مىنمودند . 7 - مردهها به صورتهاى كشيده ، جمعشده و طاقباز دفن مىشدند . 32 در اين مورد بايد توجه داشت كه نخست بخاطر ملوك الطوايفى بودن قلمرو حكومت اين سلسله ، و دوم بخاطر نبودن يك دين واحد ، رسمى و سراسرى سبب دفن اموات به شيوههاى مختلف يادشده گرديده بود . فقط از زمان بلاش بود كه آيين زرتشت به صورت دين رسمى و سراسرى مورد توجه قرار گرفت . دفن اموات گرگانىها در عهد اشكانيان همانگونه كه در صفحات قبل مذكور افتاد ، برخى از مورخين و محققين بطور جد تاكيد بر پيوندهاى سببى و نسبى بين تعدادى از شاهان اشكانى و مردم گرگان آن عهد دارند . استرابون به مقر شاهى خاصى در گرگان بنام تاپه تاكيد دارد . 33 مهرداد اردوگاه سلطنتى در اين ناحيه تشكيل داد . 34 ديودور اردوان اول را « شاهى هيركانى » معرفى مىكند . 35 اردوان سوم پيوند تنگاتنگى با مردم اين ناحيه داشت و سرانجام هم پس از كشمكش با برادرش بر سر اين ناحيه ، با توافقى كه انجام گرفت حكمران گرگان گرديد . 36 ماركوارت معتقد است از عصر اردوان يك نوع « حكومت شاهى هيركان » در گرگان بوجود آمد . 37 برخى از مورخين خاندانهاى بزرگ ايران عصر اشكانى را منتسب به منطقه گرگان نمودهاند مثل خاندان پهلو ، اسپهبد و . . . 38 با تكيه بر اين مستنديات ميتوان استدلال نمود كه سرزمين گرگان پس از پارت يكى از مهدهاى اوليه حضور پارتها يا اشكانيان بوده است . بنابراين به تبع از وضع سراسرى حاكم بر جامعه بويژه از نظر آيينهاى اعتقادى ، شيوه تدفين و معمارى آرامگاهى همانى بود كه در كل جامعه ايران آن عصر جارى و سارى مىشد . با اين وجود باز هم نگارنده بر مستنديات روشنترى در زير تكيه مىكند . در حفارىهاى علمى و پژوهشى كه بر روى بخشهائى از ديوار تاريخى و دفاعى گرگان انجام گرفت ، تعدادى از خمرههاى بزرگ بدست آمدند . از جمله در ترانشه F برج نيمدايرهاى به ارتفاع 7 / 3 متر كشف گرديد كه درون اطاقهاى آن خمرههاى بزرگ سفالى متعددى به چشم مىخوردند . 39 در حفارىهاى غيرمجاز و نيز در زمان شخم زمينهاى زراعى در اطراف شاهتپهء